मृत्युपत्र म्हणजे मृत्यूनंतर तुमची मालमत्ता कशी वाटली जावी याची लेखी घोषणा. त्याला स्टॅम्प पेपर लागत नाही; तुमची सही आणि दोन साक्षीदारांचे साक्षांकन आवश्यक आहे (भारतीय वारसा अधिनियम कलम ६३), आणि ते कधीही बदलता येते. दुय्यम निबंधकांकडे नोंदणी ऐच्छिक आहे, पण त्यामुळे मृत्युपत्राला आव्हान देणे खूप कठीण होते, म्हणून नोंदणीची शिफारस करतो.
मृत्युपत्र का करावे?
मृत्युपत्र नसल्यास तुमची मालमत्ता तुम्हाला लागू असलेल्या वारसा कायद्यानुसार जाते — अनेक हिंदू कुटुंबांत पती/पत्नी, मुले व आई यांना समान हिस्से. त्यामुळे एक फ्लॅट अनेक वारसदारांच्या संयुक्त मालकीचा होतो; नंतर त्यांना हक्कसोड पत्रे करावी लागतात, वारस दाखले घ्यावे लागतात आणि प्रत्येक निर्णयावर सहमती लागते.
स्पष्ट मृत्युपत्रामुळे कोणाला काय मिळेल ते तुम्ही ठरवता, व्यवस्थापक नेमता, अवलंबून असलेल्या पालकांची किंवा विशेष गरजा असलेल्या मुलाची सोय करता आणि वाद टाळता. ते मृत्यूनंतरच लागू होते आणि तुम्ही कधीही रद्द किंवा बदलू शकता.
मृत्युपत्र साठी आवश्यक कागदपत्रे
मृत्युपत्र करणारी व्यक्ती
- आधार व पॅन कार्ड
- पासपोर्ट आकाराचे फोटो
- मालमत्तांचा तपशील: सूची-२, शेअर सर्टिफिकेट, ७/१२, बँक व डीमॅट खाती
- वैद्यकीय फिटनेस प्रमाणपत्र (ज्येष्ठांसाठी उपयुक्त)
लाभार्थी व व्यवस्थापक
- प्रत्येक लाभार्थीचे पूर्ण नाव, नाते व पत्ता
- मृत्युपत्र व्यवस्थापकाचे (एक्झिक्युटर) नाव (ऐच्छिक पण उपयुक्त)
साक्षीदार
- लाभार्थी नसलेल्या दोन प्रौढ साक्षीदारांचे आधार
मृत्युपत्र ची प्रक्रिया कशी होते
- सल्ला
तुमच्या मालमत्ता, कुटुंबीय व इच्छांची यादी करण्यासाठी गोपनीय कॉल किंवा घरभेट.
- मसुदा
स्पष्ट वाटप, व्यवस्थापक, उर्वरित मालमत्तेची अट आणि आधीची मृत्युपत्रे रद्द करण्याच्या अटीसह आमचे वकील मसुदा तयार करतात.
- तपासणी
इंग्रजी किंवा मराठीत मसुदा वाचा आणि हवे तसे होईपर्यंत बदल सुचवा.
- सही
दोन साक्षीदारांसमोर प्रत्येक पानावर सही; साक्षीदार साक्षांकन करतात. सहीचे व्हिडिओ रेकॉर्डिंगही करता येते.
- नोंदणी (ऐच्छिक)
दुय्यम निबंधकांची वेळ घेऊन आम्ही सोबत येतो. निबंधकांकडे बंद लिफाफ्यात ठेवण्याचीही सोय आहे.
तुमचा मृत्युपत्र कोणत्याही गोंधळाशिवाय पूर्ण करा
तुमचे तपशील WhatsApp वर पाठवा. पैसे भरण्यापूर्वीच आम्ही कागदपत्रांची नेमकी यादी आणि मुद्रांक शुल्काचा अंदाज देतो.
मृत्युपत्राची नोंदणी करावी का?
नोंदणी अधिनियमाच्या कलम १८ नुसार मृत्युपत्राची नोंदणी ऐच्छिक आहे. नोंदणीकृत मृत्युपत्रही योग्यरीत्या केले असेल तरच वैध असते, पण शासकीय अधिकाऱ्यासमोर तुम्ही स्वेच्छेने सही केल्याचा भक्कम पुरावा मिळतो आणि मूळ प्रत शासकीय नोंदीत सुरक्षित राहते — ती हरवू किंवा नष्ट होऊ शकत नाही.
कलम ४२–४६ नुसार मृत्युपत्र बंद लिफाफ्यात निबंधकांकडे ठेवता येते, जे मृत्यूनंतर उघडले जाते. मृत्युपत्रावर मुद्रांक शुल्क नाही; फक्त नाममात्र नोंदणी शुल्क लागते.
आव्हान न देता येणाऱ्या मृत्युपत्रासाठी सूचना
- प्रत्येक मालमत्तेचे नेमके वर्णन करा — फ्लॅट क्रमांक, इमारत, सर्व्हे नंबर, खाते क्रमांक.
- नंतर मिळणाऱ्या मालमत्तेसाठी उर्वरित मालमत्तेची अट घाला.
- लाभार्थी नसलेले आणि पुढेही उपलब्ध राहतील असे साक्षीदार निवडा.
- ज्येष्ठांसाठी त्याच दिवशीचे स्वस्थ मनाचे डॉक्टरचे प्रमाणपत्र जोडा.
- लक्षात ठेवा: सोसायटीतील नामनिर्देशन म्हणजे मृत्युपत्र नव्हे — नामनिर्देशित व्यक्ती वारसदारांसाठी विश्वस्त म्हणून फ्लॅट सांभाळते.
पुणे, पिंपरी-चिंचवड, मुंबई, ठाणे व पालघर येथे मृत्युपत्र मसुदा व नोंदणी
या सर्व शहरांतील ग्राहकांसाठी आम्ही मृत्युपत्र चे काम करतो. स्थानिक पातळीवर काय वेगळे असते:
| शहर | स्थानिक माहिती |
|---|---|
| पुणे | नोंदणी: हवेली व पुणे शहरातील दुय्यम निबंधक कार्यालये; मसुदा, मुद्रांक शुल्क व वेळ आम्ही ठरवतो. |
| पिंपरी-चिंचवड | नोंदणी: पिंपरी-चिंचवडसाठी संबंधित दुय्यम निबंधक कार्यालय (हवेली / मावळ / मुळशी); मसुदा, मुद्रांक शुल्क व वेळ आम्ही ठरवतो. |
| मुंबई | नोंदणी: मुंबई शहर व मुंबई उपनगर दुय्यम निबंधक कार्यालये; मसुदा, मुद्रांक शुल्क व वेळ आम्ही ठरवतो. |
| ठाणे | नोंदणी: ठाणे जिल्हा दुय्यम निबंधक कार्यालये (ठाणे, कल्याण, भिवंडी, उल्हासनगर, अंबरनाथ); मसुदा, मुद्रांक शुल्क व वेळ आम्ही ठरवतो. |
| पालघर | नोंदणी: पालघर जिल्हा दुय्यम निबंधक कार्यालये (वसई, पालघर, डहाणू व इतर); मसुदा, मुद्रांक शुल्क व वेळ आम्ही ठरवतो. |
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
महाराष्ट्रात मृत्युपत्र नोंदवणे बंधनकारक आहे का?
नाही. नोंदणी अधिनियम कलम १८ नुसार नोंदणी ऐच्छिक आहे. मात्र नोंदणीकृत मृत्युपत्राला आव्हान देणे खूप कठीण असते आणि ते हरवत नाही, म्हणून विशेषतः मालमत्ता असल्यास नोंदणीची शिफारस करतो.
मृत्युपत्रासाठी स्टॅम्प पेपर लागतो का?
नाही. मृत्युपत्र साध्या कागदावर लिहिता येते. मुद्रांक शुल्क लागत नाही आणि नोंदणीसाठी फक्त नाममात्र शुल्क लागते.
मृत्युपत्रासाठी किती साक्षीदार लागतात?
दोन साक्षीदारांनी तुम्हाला सही करताना पाहून (किंवा तुमची सही मान्य करून) स्वतः सही करावी. लाभार्थी व त्यांचे पती/पत्नी साक्षीदार नसावेत.
नोंदणीनंतर मृत्युपत्र बदलता येते का?
होय. कधीही नवीन मृत्युपत्र किंवा पुरवणी (कोडिसिल) करता येते. नवीनतम वैध मृत्युपत्र आधीची मृत्युपत्रे रद्द करते, विशेषतः तसे स्पष्ट लिहिले असल्यास.
पुण्यात मृत्युपत्रासाठी प्रोबेट लागते का?
पुण्यातील मालमत्तेसंबंधी बहुतेक मृत्युपत्रांसाठी प्रोबेट बंधनकारक नाही. मुंबई, कोलकाता व चेन्नई उच्च न्यायालयांच्या मूळ अधिकारक्षेत्रात केलेल्या किंवा तिथल्या स्थावर मालमत्तेसंबंधी मृत्युपत्रांना ते बंधनकारक आहे. काही बँका किंवा सोसायट्या तरीही प्रोबेट/वारसा प्रमाणपत्र मागू शकतात.
ज्येष्ठ नागरिकांसाठी घरी येता का?
होय. सल्ला व सहीसाठी आमचे वकील तुमच्या घरी येतात आणि सोयीच्या वेळी दुय्यम निबंधकांची वेळ ठरवतात.
